Program Forum Liberalnego

Nie ma formacji politycznej bez programu. W czasach, gdy partie ograniczają się do doraźnych postulatów na potrzeby bieżącej gry politycznej, solidny dokument wypracowany przez ekspertów i praktyków jest warty docenienia.

Na przełomie 2006 i 2007 roku w bólach wykluwał się program stowarzyszenia Forum Liberalne. W pracach uczestniczyli m.in. Michał Boni - obecnie minister bez teki i szef doradców premiera Donalda Tuska, prof. Jan Hartman - filozof i etyk z UJ, Henryk i Ludwika Wujcowie - opozycjoniści, dawni politycy Unii Wolności, ale również Leszek Jażdżewski, Marcin Celiński i Piotr Beniuszys - aktualnie publicyści Liberte!, także kilkadziesiąt osób pełniących dziś różne mniej lub bardziej istotne funkcje w organizacjach społecznych.

Program zachowuje aktualność, dlatego postanowiliśmy go przypomnieć i zachęcić Państwa do dyskusji nad jego treściami. Kto wie? Może wśród Państwa znajdą się osoby, które byłyby gotowe się pod nim podpisać i przejść do działania na rzecz Polski Liberalnej.

Z pozdrowieniami

Bogumił Kolmasiak

redaktor naczelny Polskaliberalna.net

FORUM LIBERALNE

ZARYS PROGRAMU

I. Państwo jako strażnik wolności, bezpieczeństwa i własności obywateli. Zagadnienia ustrojowe

Ustrój Polski powinien zmierzać w stronę umocnienia wolności obywatelskich i gospodarczych, zwiększenia praworządności instytucji państwowych, wzrostu samorządności obywatelskiej, a jednocześnie ograniczenia biurokracji i wydatków administracyjnych oraz likwidacji nierówności grup społecznych w ich stosunkach z państwem, wynikających z prawnego i ekonomicznego uprzywilejowania jednych grup kosztem innych.

1. Prawa podstawowe

Prawo ustrojowe, na czele z konstytucją, powinno gwarantować i wspierać wolność jednostek w życiu prywatnym, wolność zrzeszania się i prowadzenia działalności gospodarczej oraz społecznej i politycznej, wolność poglądów i ich ekspresji, wolność twórczości i wolność wyznania, a także prawo do powstrzymywania się od zachowań wyrażających przekonania oraz prawo do zachowania dyskrecji w kwestiach pochodzenia etnicznego, narodowości, wiary religijnej lub jej braku oraz w kwestiach orientacji seksualnej. Podstawowym instrumentem ochrony społeczeństwa przed roszczeniami rządu do wpływania na życie obywateli ponad niezbędną potrzebę i przed powstaniem dyktatury jest wyrazisty trójpodział władzy, przejawiający się w częściowej niezależności jej kadencyjnych i wybieralnych organów oraz pełnieniu przez nie wzajemnie w stosunku do siebie funkcji kontrolnej, w ramach procedur prawnych, dających przewagę decyzjom kolektywnym i sformalizowanym przed decyzjami jednoosobowymi i arbitralnymi. W związku z tym Forum Liberalne będzie działać w kierunku:

– przywrócenia wysokich standardów konstytuowania i funkcjonowania organów konstytucyjnych takich jak Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu, Narodowy Bank Polski, Rada Polityki Pieniężnej, Krajowa Rada Sądownictwa.

– przywrócenia niszczonej przez rządy ostatnich lat służby publicznej oraz konkursów na stanowiska w administracji rządowej, do rangi dyrektora departamentu włącznie.

– zrównania w prawach podmiotów gospodarczych państwowych i niepaństwowych, w tym prywatnych. Szczególnie istotne wydaje się w tym kontekście radykalne ograniczenie systemu koncesyjnego i akredytacyjnego. Wolność gospodarcza nie może być krępowana przez interesy grupowe, odzwierciedlane w polityce gospodarczej rządu reprezentującego tego rodzaju partykularne interesy. Rząd, wprowadzając ograniczenia w działalności gospodarczej, może kierować się wyłącznie względami bezpieczeństwa raz swobody onkurencji rynkowej, ingerując tam, gdzie patologia życia gospodarczego (jak zmowy handlowe i inne przejawy nieuczciwej konkurencji) zagraża prawidłowemu funkcjonowaniu mechanizmu rynkowego.

– przeciwdziałania dyskryminacji przez prawo i instytucje publiczne (państwowe i samorządowe) kogokolwiek ze względu na płeć, wiek, narodowość, wyznanie (lub jego brak), poglądy (w tym przynależność partyjną) lub orientację seksualną. Za sytuację wyjątkową, w której dostęp do stanowisk lub innych dóbr znajdujących się w gestii instytucji publicznej może zostać ograniczony w stosunku do danego obywatela lub też uszczuplone jego prawa do manifestowania poglądów, zrzeszania się lub prowadzenia działalności politycznej, uznajemy udokumentowane manifestowanie przez daną osobę (lub grupę osób) rasizmu lub nawoływanie przez nią do używania bezprawnej przemocy fizycznej. Zachowania rasistowskie (poniżające lub zmierzające do dyskryminacji albo ją przejawiające) należy przy tym odróżniać od krytyki (nawet niesłusznej) osób i grup definiowanych w danej wypowiedzi poprzez terminy odnoszące się do cech antropologicznych, tożsamości etnicznej, narodowościowej lub wyznaniowej. Niezależnie od kwestii legislacyjnych, Forum Liberalne będzie aktywnie przeciwdziałać przejawom rasizmu, ksenofobii i agresywnego fundamentalizmu w życiu publicznym.

– poszerzenia możliwości zawierania umów cywilno-prawnych, w tym również dotyczących wspólnego pożycia osób tej samej płci („związków partnerskich”). Forum Liberalne broni tezy, iż dozwolone być powinny wszelkie formy umów cywilnoprawnych, które zawierane dobrowolnie i w dobrej wierze, nie naruszają interesów osób trzecich. Prawo cywilne, prawo rodzinne i inne kodeksy powinny wspierać, poprzez odpowiednie definicje i instytucje prawne, typowe i powtarzalne potrzeby obywateli w zakresie zawierania umów, a należy do nich potrzeba regulacji spraw związanych z pożyciem osób tej samej płci. W przypadku korzystania przez kontraktariuszy ze szczególnych dobrodziejstw prawnych, jak ma to miejsce w przypadku małżeństw, powinny one przysługiwać wszystkim osobom zawierającym analogiczne umowy. Dlatego osobom homoseksualnym należy zagwarantować dostęp do tych samych dobrodziejstw prawnych, które wynikają z pozostawania w stanie małżeńskim, pod warunkiem zawarcia przez nie stosownego kontraktu. Fakt, że ze względów językowych nie może się on nazywać małżeństwem (słowo „małżeństwo” odnosi się wyłącznie do związku kobiety i mężczyzny), nie może stwarzać pretekstu do umniejszenia praw osób homoseksualnych, które z powodów zasadniczych nie mogą korzystać z formalnie przysługujących im praw i dobrodziejstw, związanych ze stanem małżeńskim.

– ochrony autorów i twórców dzieł sztuki, jak również działaczy społecznych i politycznych, bez względu na wartość ich utworów i bez względu na ich poglądy, przed szykanami administracyjnymi, zwłaszcza inicjowanymi przez grupy silne i wpływowe. Obecnie spotykamy się często z nadużywaniem przepisów chroniących osoby przed obrazą uczuć w celu prześladowania twórców i autorów. Należy w związku z tym podkreślić, że nie każdy przypadek wystąpienia uczucia obrazy jest spowodowany moralnie nagannym zachowaniem tego, kto swym postępowaniem to uczucie wywołał w innej osobie. W takich wypadkach, gdy uczucie obrazy wynika ze słabości tego, kto go doznaje (np. z pychy, braku tolerancji), osoba ta nie może być chroniona prawem przed tym doznaniem, a przepis zakazujący obrażania uczuć nie ma zastosowania. Innym źródłem nadużyć w dziedzinie stosowania odnośnych przepisów jest brak dostatecznego zróżnicowania rodzajów miejsc publicznych (miejsce wystawiennicze, place publiczne itp.) oraz zadowalającego odróżnienia przestrzeni prywatnej od publicznej. Zależnie od stopnia dostępności, względnie wyizolowania danej sfery przestrzennej lub obszaru upowszechniania komunikatu (np. ekspozycji utworu), w różnym stopniu dopuszczalne są zachowania drastyczne lub kontrowersyjne. Przepisy, które regulują te kwestie, a zwłaszcza służą ochronie dobrych obyczajów i porządku publicznego, powinny zostać lepiej sprecyzowane.

– ochrony dzieci i młodzieży szkolnej przed naciskami wynikającymi z organizacji procesu edukacyjnego i organizacji instytucji edukacyjnych, w wyniku których mimowolnie ujawniałby się stosunek tych dzieci i ich rodziców do religii, a zwłaszcza nacisków skłaniających dzieci do udziału w lekcjach religii, pomimo że rodzice woleliby, aby ich dziecko w zajęciach takich nie brało udziału. Najpilniejsze jest w tym względzie wyegzekwowanie powszechnego przestrzegania przez szkoły dyrektywy, aby lekcje religii odbywały się na początku lub na końcu dnia zajęć szkolnych. W dalszej perspektywie należałoby dążyć do oddzielenia katechezy od zajęć realizujących program nauczania szkolnego, a szczególnie zaprzestania finansowania tego nauczania ze środków publicznych, w tym również pochodzących z danin publicznych (podatków) płaconych przez osoby niewierzące lub wyznające religie nie nauczane w szkołach.

– eliminowania prawodawstwa o charakterze ideologicznym, czyli regulującego współżycie społeczne w imię określonych wyobrażeń o tym, co jest obyczajne, zgodne z charakterem narodowym itp. Celem tworzenia prawa jest zabezpieczanie swobód osobistych i obywatelskich oraz zabezpieczanie jednostek przed opresją ze strony innych jednostek, grup i instytucji. Celem prawodawstwa nie jest zaś sankcjonowanie wyobrażeń jakiejkolwiek grupy dotyczących tego, co jest moralnie dobre, a co złe, szczególnie zaś wtedy, gdy nakaz lub zakaz prawa, wprost wyrażający przekonanie tego rodzaju, może przyczynić się nasilenia zła. Posługiwanie się stanowieniem prawa w celu bezpośredniego sankcjonowania norm moralnych w przypadkach, gdy zachodzi silne podejrzenie, iż prowadzić może do realnie negatywnych skutków, samo stanowi poważny występek moralny. Tak jest w przypadku ustawodawstwa bezwzględnie zakazującego dokonywania aborcji. Fakt, że aborcja jest zawsze złem, bynajmniej nie upoważnia państwa do jej całkowitego zakazywania, zwłaszcza jeśli zakaz taki powiększa zło (np. prowadząc do całkowitej utraty kontroli nad aborcją i warunkami jej przeprowadzania). Nadużywanie prawa w celu narzucania porządków moralnych, zwłaszcza partykularnie zalecanych przez określoną religię i doktrynę etyczną, jest w Polsce nagminne i wymaga stanowczej odpowiedzi liberałów, nie tylko w imię wolności i obrony społeczeństwa przed uzurpacją rządu do kierowania życiem obywateli w sposób daleko wykraczający poza jego mandat, lecz również dla obrony społeczeństwa przed bezpośrednim złem wynikłym z prawnego sankcjonowania ideologii.

Prawo RP powinno gwarantować wszystkim obywatelom równość praw politycznych i być stanowione w duchu jednakiej troski o dobro wszystkich obywateli, bez względu na ich status społeczny i przynależność grupową. W szczególny sposób piętnować należy i zwalczać przejawy „państwa przetargowego”, czyli tworzenie i utrzymywanie przywilejów grupowych, których koszty obciążają ogół społeczeństwa. Przywileje jednych są bowiem dyskryminujące dla pozostałych. Przywileje związane z uszczupleniem wpływów państwa (jak ulgi podatkowe, umorzenia długów etc.) lub szczególnymi wydatkami budżetowymi na potrzeby grupowe (dotacje celowe, zasiłki etc.) są usprawiedliwione tylko wtedy, gdy służą ochronie osób chorych, dzieci i osób starszych, znajdujących się w trudnej sytuacji ekonomicznej i społecznej, a także osób ubogich i bezrobotnych, pomimo ich rzetelnych wysiłków w celu znalezienia źródła utrzymania. Z punktu widzenia wymagań równości, stosunki prawne w Rzeczpospolitej Polskiej wymagają naprawy, zarówno w odniesieniu do stanu obecnego i przyszłości, jak i w odniesieniu do przeszłości. W związku z tym Forum Liberalne będzie dążyć do:

– wyrównania praw w zakresie reprywatyzacji utraconego w wyniku zawłaszczenia przez władze komunistyczne majątku wszystkich osób i instytucji z tymi instytucjami (Kościołami i związkami wyznaniowymi), które dotychczas odniosły największe korzyści z ewolucji prawa w zakresie stwarzania możliwości zaspokajania roszczeń restytucyjnych i odszkodowawczych.

– wyrównania obowiązków w zakresie danin publicznych i ubezpieczeń społecznych wszystkich obywateli, bez względu na źródło uzyskiwanego przez nich przychodu. Obecnie nierówności dotyczą przede wszystkim osób uzyskujących dochody z działalności rolniczej, korzystających z ubezpieczeń KRUS, wielokrotnie tańszych niż w przypadku płatników ubezpieczonych w ZUS, oraz zwolnionych z podatku PIT. Jako formę  nierówności społecznej oceniamy progresywne opodatkowanie dochodów. Za właściwy, także z powodów moralnych, uważamy jednolity podatek linowy, będący prostą i intuicyjną regułą sprawiedliwego udziału obywatela w utrzymaniu państwa. Regule tej odpowiada jednolity podatek liniowy, który to powinien być przyjęty z racji moralnych. Z uwagi na interesy najuboższych opowiadamy się za powiększeniem kwoty wolnej od opodatkowania. Ponadto, system podatkowy nie może dyskryminować obywateli ze względu na ich stan cywilny. Dlatego postulujemy likwidację wspólnego opodatkowania małżonków.

– likwidacji rządowych programów pomocowych dla nierentownych sektorów gospodarki i przedsiębiorstw, a zwłaszcza ograniczania przywilejów osób zatrudnionych w nierentownych przedsiębiorstwach w stosunku do innych zatrudnionych. Za szczególnie niesprawiedliwe uważamy gwarancje zatrudnienia w nierentownych przedsiębiorstwach oraz nierówne traktowanie przez państwo zwalnianych pracowników, którzy w pewnych przypadkach (jak w górnictwie) otrzymują wielokrotnie wyższe odprawy (lub inne świadczenia) niż w innych. Jest to niesprawiedliwość rażąca tym bardziej, że dotyka osób bezrobotnych, które nie mogą cieszyć się tą samą opieką państwa, co pracownicy sztucznie utrzymywanych przez państwo, nierentownych przedsiębiorstw.

– zagwarantowania równego dostępu do środków budżetowych podlegających dystrybucji w ramach tzw. partnerstwa prywatno-publicznego, zwłaszcza zaś w dziedzinie nauki, edukacji i kultury. Transfery środków budżetowych w kierunku instytucji publicznych i organizacji pozarządowych są w Polsce zorganizowane w sposób nieczytelny i korupcjogenny. Należy dążyć do ograniczenia działalności uprzywilejowanych agencji rządowych i powierzać zadania publiczne, których nie może wprost wykonać administracja rządowa i samorządowa, organizacjom wyłonionym w rzetelnych konkursach. Można wskazać szereg instytucji obywatelskich w trudny do usprawiedliwienia sposób uprzywilejowanych w dostępie do zleceń na swe usługi ze strony instytucji rządowych.